27 पटक हेरिएको 
पूर्वी नेपालको मोरङ जिल्लामा अवस्थित हसन्दह ऐतिहासिक, प्राकृतिक तथा सांस्कृतिक दृष्टिले महत्त्वपूर्ण क्षेत्र हो। हाल यो क्षेत्र पथरी शनिश्चरे नगरपालिकामा गाभिएको छ। हसन्दह नाम कसरी रहन गयो भन्ने विषयमा स्थानीय धिमाल पुर्खाहरूबाट पुस्तौँदेखि सुनिँदै आएका किम्वदन्ती तथा मौखिक इतिहासहरू प्रचलित छन्। ती जनश्रुतिहरूले यस क्षेत्रको प्राकृतिक अवस्था, जलाधार, जैविक विविधता र धिमाल समुदायको प्राचीन बसोबाससँग जोडिएको एउटा रोचक इतिहास प्रस्तुत गर्छन्।
धिमाल पुर्खाहरूका अनुसार प्राचीन समयमा हसन्दह क्षेत्र पानीहाँसहरूको प्रशस्त बसोबास तथा चरन क्षेत्रका रूपमा परिचित थियो। यस भूभागमा प्रशस्त जलाधार, खोलानाला, खोला–किनार, पोखरी, दलदल तथा पानी जम्ने दहहरू रहेका थिए। यस्ता प्राकृतिक जलस्रोत र सिमसार युक्त भूभाग पानीहाँसका लागि उपयुक्त बास स्थान मानिन्थे। त्यस समयमा यस क्षेत्रमा विभिन्न प्रजातिका पानीहाँसहरू प्रशस्त मात्रामा आउने, बस्ने, चरने र जलाशय हरूमा विचरण गर्ने गरेको जनविश्वास धिमाल समुदायमा पाइन्छ।
पानीहाँसहरू प्रशस्त पाइने दह तथा जलाशययुक्त भूभाग भएकाले धिमाल पुर्खाहरूले यस स्थानलाई ‘हसन्दह’ नामकरण गरेको किम्वदन्ती प्रचलित छ। ‘हस’ शब्दले पानी हाँसलाई र ‘दह’ शब्दले पानी जमेको प्राकृतिक जलाशय वा पोखरीजस्तो भूभागलाई जनाउने स्थानीय व्याख्या पाइन्छ। यसरी पानी-हाँस पाइने दहहरूको क्षेत्र भएकाले ‘हसन्दह’ नाम रहन गएको विश्वास गरिन्छ।
धिमाल जातिको प्राचीन जीवनशैली जल, जमिन, जंगल र प्राकृतिक स्रोतसँग घनिष्ठ रूपमा सम्बन्धित रहेको पाइन्छ। नदी, खोला, पोखरी, दह तथा सिमसार क्षेत्रहरू उनीहरूको बसोबास, खाद्य सङ्कलन, कृषि, पशुपालन र सांस्कृतिक अभ्यासका महत्त्वपूर्ण आधार थिए। त्यसैले कुनै स्थानको नामकरण गर्दा त्यहाँको प्राकृतिक विशेषता, जीव जन्तुको उपस्थिति र भौगोलिक अवस्थालाई आधार बनाउने परम्परा रहेको हुन सक्ने देखिन्छ।
हसन्दहको नामकरण सम्बन्धी यो किम्वदन्ती लिखित ऐतिहासिक प्रमाण भन्दा धिमाल पुर्खाहरूको मौखिक परम्परा र स्थानीय स्मृतिमा आधारित छ। यद्यपि, यसले हसन्दह क्षेत्रको पुरानो प्राकृतिक अवस्था, सिमसारको महत्त्व र धिमाल समुदायको वातावरणसँगको सम्बन्धबारे महत्त्वपूर्ण सांस्कृतिक संकेत प्रदान गर्छ। यस विषयमा थप पुरातात्त्विक, भाषिक, भौगोलिक तथा वातावरणीय अध्ययन गर्न सके हसन्दह नामको उत्पत्ति र ऐतिहासिक पृष्ठभूमिबारे अझ स्पष्ट जानकारी प्राप्त गर्न सकिन्छ।
अतः हसन्दह केवल एउटा भौगोलिक नाम मात्र नभई धिमाल पुर्खाहरूको प्राकृतिक ज्ञान, मौखिक इतिहास र स्थानीय सांस्कृतिक स्मृतिसँग जोडिएको पहिचान हो। यस नामसँग सम्बन्धित किम्वदन्तीको संरक्षण, अभिलेखी करण र पुस्तान्तरण गर्नु धिमाल समुदायको सांस्कृतिक सम्पदा संरक्षणको महत्त्वपूर्ण कार्य हो।
